Bir dosyayı kaybettiğinizde internette ilk karşınıza çıkan çözüm, “ücretsiz veri kurtarma programı” olur. Bir veri kurtarma laboratuvarı olarak size bu programların tamamen işe yaramaz olduğunu söylemeyeceğiz; çünkü bu doğru olmaz. Doğru kullanıldığında, doğru durumda gerçekten fayda sağlayabilirler. Ancak yanlış durumda kullanıldıklarında, kurtarılabilir bir diski kurtarılamaz hâle getirebilirler. Bu yazıda ikisini birbirinden nasıl ayıracağınızı anlatıyoruz.
Önemli: Disk ses yapıyorsa, düştüyse, çok yavaşladıysa veya bilgisayarda bir görünüp bir kayboluyorsa hiçbir kurtarma programı çalıştırmayın. Bu belirtiler fiziksel bir arızaya işaret eder.
Kurtarma programları ne yapar?
Bu yazılımlar diski baştan sona okuyarak dosya sistemi kalıntılarını ve bilinen dosya türlerinin imzalarını arar. Silinmiş olarak işaretlenmiş ama üzerine henüz yazılmamış dosyaları bulup listeler. Yani bir program, ancak veri diskte fiziksel olarak duruyorsa ve disk sağlıklı şekilde okunabiliyorsa işe yarar. Ne silinen bir dosyanın üzerine yazılan bölümü geri getirebilir ne de bozulmuş bir okuma kafasını onarabilir.
Ne zaman işe yarayabilir?
Aşağıdaki koşulların hepsi sağlanıyorsa, güvenilir bir programla kendi denemenizi yapmak makul bir seçenek olabilir:
- Sorun mantıksal: dosyalar yanlışlıkla silindi, geri dönüşüm kutusu boşaltıldı veya bir hafıza kartı hızlı formatlandı.
- Disk normal hızda çalışıyor, ses yapmıyor, düşmedi ve sıvıyla temas etmedi.
- Silmeden sonra diske yeni veri yazılmadı.
- Kaybolan veriler hayati değil; bir deneme yanlış giderse sonuçlarına katlanabilirsiniz.
Bu tür vakalar hakkında daha fazla bilgiyi silinen dosyalar geri getirilebilir mi ve formatlanan diskten veri kurtarma yazılarımızda bulabilirsiniz.
Diskinizin sağlıklı olup olmadığını nasıl anlarsınız?
Kesin teşhis laboratuvar işidir, ama bazı basit gözlemler size yol gösterir. Disk bağlandığında birkaç saniye içinde tanınıyorsa, klasörler gecikmeden açılıyorsa, bilgisayar donmuyorsa ve diskten alışılmadık bir ses gelmiyorsa büyük ihtimalle fiziksel bir sorun yoktur. Buna karşılık diskin tanınması dakikalar sürüyorsa, dosya kopyalama hızı sürekli düşüyorsa veya Windows “Bu diski kullanmadan önce biçimlendirmeniz gerekiyor” uyarısı veriyorsa, sorun yalnızca mantıksal olmayabilir. Bu belirsizlikte en güvenli yol, programı çalıştırmadan önce danışmaktır. Bize belirtileri anlatmanız, çoğu zaman programın denemeye değer olup olmadığını söylememiz için yeterlidir.
Ne zaman zarar verir?
Fiziksel arızası olan disklerde
Bir kurtarma programı, diski saatlerce, hatta günlerce kesintisiz okumaya zorlar. Okuma kafalarından biri zayıflamışsa veya yüzeyde hasarlı bölgeler varsa, bu yoğun okuma hasarı hızla büyütür. Kafa tamamen bozulabilir, plaka yüzeyinde çizikler oluşabilir. Bu noktadan sonra laboratuvarda bile kurtarılabilecek veri miktarı ciddi şekilde azalır. Programlar hasarlı bir bölgeye geldiğinde aynı yeri tekrar tekrar okumaya çalışır; profesyonel yöntemlerde ise hasarlı bölgeler atlanır, önce sağlam alanların kopyası alınır.
Aynı diske kurulduğunda veya kaydedildiğinde
Programı, dosyaların silindiği diske indirmek ve kurmak, tam da kurtarmak istediğiniz verilerin üzerine yazılmasına neden olabilir. Aynı şekilde kurtarılan dosyaları aynı diske kaydetmek, henüz kurtarılmamış diğer dosyaları yok edebilir. Bu, en sık karşılaştığımız ve tamamen önlenebilir bir hatadır.
“Onarım” özelliği kullanıldığında
Bazı programlar ve işletim sistemi araçları (örneğin chkdsk) “diski onar” seçeneği sunar. Bu araçlar dosya sistemini tutarlı hâle getirmek için bozuk görünen kayıtları silebilir veya değiştirebilir. Sonuçta disk açılır ama dosyalar kaybolmuş olabilir. Veri kurtarma öncesinde hiçbir onarım aracı çalıştırılmamalıdır.
SSD’lerde ve RAID dizilerinde
SSD’lerde TRIM özelliği silinen verileri kısa sürede temizleyebildiği için programlar çoğu zaman sonuç vermez; uzun taramalar da arızalı çipleri yorabilir. RAID dizilerinde ise programların diziyi yanlış parametrelerle yorumlaması veya diskleri tek tek taraması yanıltıcı sonuçlar üretir. Ayrıntılar için SSD’den veri kurtarmak neden daha zor ve RAID 5’te iki disk arızası yazılarımıza bakabilirsiniz.
Güvenilmeyen kaynaklardan indirildiğinde
“Lisanslı sürüm ücretsiz” vaadiyle dağıtılan kırık programlar sık sık zararlı yazılım içerir. Zaten zor bir durumdayken bilgisayarınıza bir de fidye yazılımı bulaştırmak istemezsiniz. Programları yalnızca üreticinin resmî sitesinden indirin.
Denemeye karar verdiyseniz: güvenli kullanım kuralları
- Programı başka bir diske kurun. Mümkünse kaybolan verilerin bulunduğu diski başka bir bilgisayara ikincil disk olarak bağlayın.
- Kurtarılan dosyaları asla aynı diske kaydetmeyin. Hedef olarak ayrı bir harici disk veya başka bir sürücü seçin.
- Yalnızca okuma yapan işlevleri kullanın. “Onar”, “düzelt”, “bölümü geri yaz” gibi diske yazan seçeneklerden uzak durun.
- Taramayı izleyin. Tarama çok yavaşlarsa, uzun süre aynı yerde takılırsa veya diskten ses gelmeye başlarsa hemen durdurun ve diski kapatın.
- Program sayısını artırmayın. Bir program sonuç vermediyse arka arkaya beş farklı program denemek, diski boşuna yorar. Bu noktada uzman görüşü almak daha doğrudur.
Laboratuvar yaklaşımı neden farklı?
Profesyonel veri kurtarmada ilk adım, mümkün olduğunda diskin sektör sektör imajını almaktır. Bu kopyalama, hasarlı bölgelere takılmadan ve diski olabildiğince az yorarak yapılır; ardından tüm analiz bu kopya üzerinde gerçekleşir. Fiziksel arıza varsa önce onarım yapılır, sonra kopyalanır. Bursa’daki laboratuvarımızda uyguladığımız yöntemi laboratuvar ve çalışma yöntemimiz sayfasında anlattık. Silinen ve formatlanan veriler için hizmet ayrıntıları silinen ve formatlanan dosya kurtarma sayfamızda, fiziksel arızalar için hard disk veri kurtarma sayfamızda yer alıyor.
Sık sorulan sorular
Program dosyalarımı buldu ama açılmıyor. Neden?
Dosyanın bir kısmının üzerine yazılmış olabilir veya dosya parçaları diskte dağınık durduğu için program onları doğru birleştirememiş olabilir. Bu durumda diski kullanmaya devam etmeyin; profesyonel inceleme ile daha iyi sonuç alınabilir.
Program denedim, size getirsem yine de kurtarılabilir mi?
Çoğu zaman evet; özellikle disk fiziksel olarak sağlamsa ve kurtarılan dosyalar aynı diske kaydedilmediyse. Hangi programı, ne kadar süre çalıştırdığınızı ve sonuçları bize anlatmanız değerlendirmeyi kolaylaştırır.
Ücretli programlar daha mı güvenli?
Ücretli olması tek başına güvenli olduğu anlamına gelmez. Risk, programın fiyatından değil; fiziksel olarak arızalı bir diskte kullanılmasından ve yanlış ayarlardan kaynaklanır. Bu yazıdaki kurallar ücretli programlar için de geçerlidir.