Sunucunuzun veya NAS cihazınızın yönetim panelinde dizinin durumu “Failed”, “Offline” ya da “Crashed” olarak görünüyor; paylaşılan klasörlere ulaşılamıyor. Kontrol ettiğinizde RAID 5 dizisindeki iki diskin arızalı işaretlendiğini görüyorsunuz. Bu, RAID 5’in tasarım gereği tek başına aşamayacağı bir durumdur. Ancak dizinin çökmesi, verilerin kaybolduğu anlamına gelmez. Bu yazıda ne olduğunu, şimdi ne yapmanız gerektiğini ve en sık yapılan, geri dönüşü zor hataları anlatıyoruz.
Önemli: Diziyi yeniden oluşturmayın (create / initialize), zorla çevrim içi yapmayın, rebuild başlatmayın ve disklerin yerini değiştirmeyin. Sistemi düzgün şekilde kapatın ve disklerin hangi yuvada olduğunu not edin.
RAID 5 nasıl çalışır?
RAID 5, en az üç diskten oluşur. Veriler küçük bloklar hâlinde disklere dağıtılır ve her satır için bir de eşlik (parity) bilgisi hesaplanır. Bu eşlik bilgisi de disklere dönüşümlü olarak yazılır. Disklerden biri arızalandığında, kayıp bloklar diğer disklerdeki veri ve eşlik bilgisinden matematiksel olarak yeniden hesaplanabilir. Bu sayede dizi, bir disk eksik olsa bile çalışmaya devam eder. Bu duruma degraded (bozulmuş) mod denir.
İkinci bir disk de devre dışı kaldığında ise eksik blokları hesaplamak için yeterli bilgi kalmaz. Denetleyici diziyi durdurur ve veriler erişilemez hâle gelir.
İki disk gerçekten aynı anda mı bozuldu?
Çoğu zaman hayır. Laboratuvara gelen vakalarda sık gördüğümüz senaryolar şunlardır:
- Fark edilmeyen ilk arıza: Disklerden biri haftalar, hatta aylar önce devre dışı kalmış, dizi degraded modda çalışmaya devam etmiş ve uyarılar kimsenin dikkatini çekmemiştir. İkinci disk de arızalandığında dizi çöker.
- Rebuild sırasında gelen ikinci arıza: Arızalı disk değiştirilip yeniden oluşturma (rebuild) başlatıldığında, kalan tüm diskler baştan sona okunur. Aynı dönemde alınmış ve benzer yaşa gelmiş diskler bu yoğun yük altında okuma hatası verebilir ve dizi tamamen düşer.
- Elektriksel sorunlar: Elektrik kesintisi, arızalı güç kaynağı veya kablo sorunu birden fazla diskin aynı anda diziden düşmesine yol açabilir. Bu durumda diskler aslında sağlam olabilir.
- Denetleyici veya NAS yazılım hatası: Sağlam bir disk hatalı şekilde “arızalı” işaretlenmiş olabilir.
Bu ayrım önemlidir; çünkü hangi diskin ne zaman düştüğü, kurtarmanın hangi disklerle yapılacağını belirler. Örneğin aylar önce düşen bir diskteki veriler eskimiştir ve diziye dahil edilirse güncel dosyalar bozuk çıkar. Doğru diskleri seçmek, kurtarmanın temelidir.
Hemen yapmanız gerekenler
- Sistemi kapatın. Arızalı diskler mekanik sorun yaşıyorsa her çalışma hasarı büyütür. Mümkünse işletim sistemi üzerinden düzgün kapatın.
- Durumu belgeleyin. Kapatmadan önce denetleyici veya NAS panelindeki ekranların, hata kayıtlarının ve disk durumlarının fotoğrafını çekin.
- Diskleri etiketleyin. Diskleri çıkarmanız gerekiyorsa her birine yuva numarasını yazın. Sıralama bilgisi kurtarmayı kolaylaştırır.
- Bilinenleri not edin. RAID seviyesi, disk sayısı, denetleyici veya NAS modeli, daha önce disk değişimi yapılıp yapılmadığı ve son yapılan işlemler.
- Uzmanla iletişime geçin. Dizideki tüm diskleri, arızalı görünenler dahil, birlikte ulaştırmanız gerekir.
Durumu kötüleştiren hatalar
Panik anında yapılan bazı müdahaleler, kurtarılabilir bir diziyi kurtarılamaz hâle getirebilir:
- Diziyi yeniden oluşturmak: Denetleyicide yeni bir dizi tanımlamak ve başlatmak (initialize) disklerdeki yapı bilgilerinin üzerine yazar.
- Arızalı diski zorla çevrim içi yapmak: Eskimiş bir diski diziye geri almak, güncel verilerin eski bilgilerle hesaplanmasına ve bozulmaya yol açar.
- Rebuild başlatmak: Zayıf disklerle yapılan rebuild, yarıda kaldığında eşlik bilgilerini karıştırabilir.
- Diskleri farklı yuvalara takmak veya başka bir cihazda denemek: Bazı denetleyiciler bu durumda diskleri yeni dizi olarak algılayabilir.
- Dosya sistemi onarım araçları çalıştırmak: Dizi kısmen açılsa bile chkdsk veya fsck gibi araçlar, bozuk görünen yapıları silerek kalıcı kayba neden olabilir.
Laboratuvarda RAID 5 kurtarma nasıl yapılır?
Bursa’daki laboratuvarımızda RAID çalışmalarının ilk kuralı, orijinal disklere yazma yapmamaktır. Önce her diskin sağlık durumu incelenir; fiziksel arızası olan diskler gerekirse onarılır ve her diskin sektör sektör imajı alınır. Sonraki tüm işlemler bu imajlar üzerinde yürütülür.
Ardından dizinin parametreleri belirlenir: disk sırası, blok (stripe) boyutu, eşlik bilgisinin dağılım düzeni ve başlangıç noktası. Hangi diskin en son ne zaman güncel olduğu analiz edilerek en tutarlı disk kombinasyonu seçilir. Dizi, orijinal denetleyiciye ihtiyaç duyulmadan sanal olarak yeniden oluşturulur ve dosya sistemi bu sanal yapı üzerinden okunur. RAID 5’te iki diskten biri okunabilir hâle getirilebildiğinde, verilerin önemli bir kısmına ulaşmak çoğu zaman mümkündür.
Dizi içinde sanal makineler (VMware, Hyper-V) veya veritabanları varsa, bu dosyaların tutarlılığı ayrıca kontrol edilir. Hizmetin kapsamı için RAID veri kurtarma ve sunucu veri kurtarma sayfalarımıza, Synology veya QNAP gibi cihazlar için NAS veri kurtarma sayfamıza bakabilirsiniz.
Bir daha yaşamamak için
RAID bir yedekleme çözümü değildir; yalnızca bir disk arızasında sistemin çalışmaya devam etmesini sağlar. Silinen dosyaları, fidye yazılımını veya ikinci bir disk arızasını engellemez. İşletmenizde şu önlemleri öneririz:
- Disk arızası uyarılarının e-posta veya bildirimle sorumlu kişiye ulaştığından emin olun.
- Degraded durumda rebuild başlatmadan önce güncel bir yedeğiniz olduğunu doğrulayın.
- Büyük kapasiteli disklerde iki disk arızasını tolere eden RAID 6 veya RAID 10’u değerlendirin.
- Diziden bağımsız, ağdan ayrı tutulan bir yedek kopya bulundurun.
Bunun nasıl kurulacağını işletmeler için 3-2-1 yedekleme rehberi yazımızda adım adım anlattık. Dizideki disklerden biri ses yapıyorsa tıkırtı sesi yapan diskler hakkındaki yazımız da işinize yarayabilir.
Sık sorulan sorular
Arızalı iki diski yenileriyle değiştirsem dizi geri gelir mi?
Hayır. RAID 5’te iki disk eksikken yeni disklerle veriler yeniden hesaplanamaz. Aksine, yeni disklerle yapılan işlemler mevcut yapı bilgilerini bozabilir. Arızalı diskleri atmayın; kurtarma için onlara ihtiyaç var.
RAID denetleyicisini de göndermem gerekir mi?
Çoğu durumda gerekmez, çünkü dizi yazılımsal olarak yeniden oluşturulur. Ancak denetleyici modeli ve ayarları hakkındaki bilgiler süreci hızlandırır. NAS cihazlarında cihazın kendisini göndermek bazen faydalı olabilir; bunu görüşme sırasında birlikte değerlendiririz.
Şirket verilerimizin gizliliği nasıl korunur?
Talep etmeniz hâlinde gizlilik sözleşmesi (NDA) imzalıyoruz. Veriler yalnızca kurtarma amacıyla işlenir ve teslimden sonra laboratuvardaki kopyalar güvenli şekilde silinir. Ayrıntılar için kurumsal veri kurtarma sayfamıza bakabilirsiniz.