Bilgisayarınızı açtınız ve kasanın içinden düzenli aralıklarla “tık… tık…” diye bir ses geliyor. Disk ya hiç görünmüyor ya da dosyalar açılırken sistem donuyor. Bu durumda yapacağınız ilk birkaç hamle, verilerinizin geri alınıp alınamayacağını doğrudan etkileyebilir. Bu yazıda sesin ne anlama geldiğini, hemen ne yapmanız gerektiğini ve hangi hatalardan uzak durmanız gerektiğini sade bir dille anlatıyoruz.
Önemli: Diskten tıkırtı geliyorsa cihazı hemen kapatın ve tekrar açmayın. Her yeni çalıştırma, arızalı parçaların disk yüzeyine daha fazla zarar vermesine yol açabilir.
Tıkırtı sesi neden olur?
Klasik bir hard disk (HDD), hızla dönen manyetik plakalar ve bu plakaların birkaç nanometre üzerinde süzülen okuma-yazma kafalarından oluşur. Disk açıldığında kafalar plakadaki servo bilgisini okuyarak konumunu bulmaya çalışır. Bir şeyler ters gittiğinde kafa kolu başlangıç noktasına geri döner ve yeniden dener. Duyduğunuz tıkırtı, çoğu zaman bu başarısız denemelerin sesidir.
Bu sesin arkasında birkaç farklı neden olabilir:
- Okuma kafası arızası: Kafalardan biri veya birkaçı zayıflamış ya da hasar görmüş olabilir. En sık karşılaşılan nedendir.
- Yüzey hasarı: Plakalarda çizik veya bozulmuş bölgeler varsa kafa bu alanları okuyamaz ve tekrar tekrar dener.
- Firmware (yazılım) sorunu: Diskin kendi çalışma bilgileri plakanın özel bir bölümünde tutulur. Bu alan bozulduğunda disk “kendini tanıyamaz” ve benzer sesler çıkarabilir.
- Yetersiz güç: Özellikle harici disklerde zayıf bir USB portu veya arızalı kablo, kafaların düzgün çalışmasını engelleyebilir. Bu, nispeten masum bir nedendir ama ayırt etmek için dikkatli olmak gerekir.
- Darbe: Disk çalışırken düştüyse veya sarsıldıysa kafalar plakaya temas etmiş olabilir.
İlk dakikalarda yapmanız gerekenler
Panik anında en doğru hareket, hiçbir şey yapmamaya en yakın olanıdır. Aşağıdaki adımları sırayla uygulayın:
- Cihazı kapatın. Masaüstü bilgisayarda normal kapatma mümkün değilse güç düğmesine basılı tutarak kapatabilirsiniz. Harici diskte kabloyu çıkarın.
- Tekrar açmayın. “Belki bu sefer açılır” denemesi, kafanın sağlam kalan yüzeyi de çizmesine neden olabilir.
- Belirtileri not edin. Sesin ne zaman başladığını, diskin düşüp düşmediğini, öncesinde elektrik kesintisi olup olmadığını yazın. Bu bilgiler arıza tespitini kolaylaştırır.
- Öncelikli verilerinizi belirleyin. Hangi klasörlerin sizin için en önemli olduğunu (fotoğraflar, muhasebe dosyaları, projeler) bir kenara yazın.
- Uzman bir laboratuvara danışın. Diski yerinden çıkarmadan, cihazla birlikte veya yalnızca diski güvenli şekilde paketleyerek ulaştırabilirsiniz.
Kesinlikle kaçınmanız gerekenler
İnternette tıkırtı yapan diskler için dolaşan pek çok “pratik çözüm” vardır. Bunların çoğu, kurtarılabilir bir arızayı kurtarılamaz hâle getirme riski taşır.
- Diski dondurucuya koymak: Nem yoğuşması plakalarda kalıcı hasara yol açabilir.
- Vurmak veya sallamak: Takılı kalmış kafayı kurtarmak yerine plakaya kalıcı çizik bırakabilir.
- Diskin kapağını açmak: Plakalar ortamdaki toz ve parmak izine karşı son derece hassastır. Uygun laboratuvar koşulları olmadan açılan disk, ciddi zarar görür.
- Kurtarma programı çalıştırmak: Yazılımlar diski saatlerce okumaya zorlar. Mekanik arızası olan bir diskte bu, hasarın büyümesi demektir. Ayrıntılar için ücretsiz veri kurtarma programlarının riskleri yazımıza göz atabilirsiniz.
- Elektronik kartı değiştirmek: Aynı model bir diskten kart takmak çoğu zaman işe yaramaz; modern disklerde kart üzerinde o diske özel bilgiler bulunur.
Diskten gelen diğer sesler ne anlatır?
Her ses aynı arızayı göstermez, ama hepsi dikkat gerektirir. Aşağıdaki tarif, durumu bize anlatırken de işinize yarar:
- Düzenli tık-tık sesi: Genellikle kafaların konum bulamadığını gösterir; kafa veya yüzey kaynaklı olabilir.
- Vızıltı veya bip sesi, dönmeyen disk: Plakalar dönemiyor olabilir. Kafaların plakaya yapışması ya da motorun kilitlenmesi bu tabloya yol açar.
- Sürtünme veya cızırtı: Kafa plakaya temas ediyor olabilir. Bu, en hızlı ilerleyen ve en riskli belirtilerden biridir; disk hemen kapatılmalıdır.
- Açılıp kapanma döngüsü: Disk dönmeye başlıyor, birkaç saniye sonra duruyor ve yeniden deniyor. Güç veya firmware kaynaklı olabileceği gibi kafa arızasına da işaret edebilir.
Laboratuvarda süreç nasıl işler?
Bursa’daki laboratuvarımıza ulaşan tıkırtı yapan bir diskte önce arıza tespiti yapılır: sesin kaynağı kafa mı, yüzey mi, firmware mı, yoksa basit bir güç sorunu mu, bunu anlamaya çalışırız. Tespitin ardından size yazılı bir fiyat teklifi sunulur; onayınız olmadan hiçbir işlem yapılmaz.
Onay sonrasında gerekiyorsa mekanik onarım uygun ortamda yapılır ve disk, mümkün olan en kısa sürede sektör sektör kopyalanır. Kurtarma çalışmaları bu imaj üzerinden yürütülür; böylece zayıf durumdaki orijinal disk gereksiz yere yorulmaz. Çalışma yöntemimizi laboratuvar ve çalışma yöntemimiz sayfasında daha ayrıntılı anlattık.
Süre, arızanın türüne göre değişir. Yalnızca firmware sorunu olan bir disk görece hızlı ilerlerken, kafa değişimi gerektiren ve yüzeyinde hasar olan bir disk daha uzun zaman alabilir.
Tıkırtı her zaman veri kaybı mı demek?
Hayır. Tıkırtı ciddi bir uyarıdır ama verilerinizin kaybolduğu anlamına gelmez. Erken müdahale edilen ve plakaları zarar görmemiş disklerde verilerin önemli bir kısmına ulaşmak çoğu zaman mümkündür. Sonucu en çok belirleyen etken, ses başladıktan sonra diskin ne kadar çalıştırıldığıdır. Bu nedenle “bir kez daha deneyeyim” düşüncesine karşı koymak, verilerinizi korumak için yapabileceğiniz en değerli şeydir.
Disk bir dizüstü bilgisayarın içindeyse laptop ve masaüstü veri kurtarma, harici bir kutudaysa harici disk veri kurtarma sayfalarımızda o cihazlara özgü bilgileri bulabilirsiniz. Genel bilgi için hard disk veri kurtarma hizmet sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Disk tıkırtı yapıyor ama dosyalarımı hâlâ görebiliyorum. Ne yapmalıyım?
En önemli birkaç dosyayı hemen başka bir ortama kopyalamak cazip gelebilir, ancak büyük kopyalama işlemleri zayıflamış kafaları tamamen bozabilir. Veriler sizin için kritikse diski kapatıp uzman görüşü almanız daha güvenlidir.
Tıkırtı yapan disk tamir edilip yeniden kullanılabilir mi?
Veri kurtarma amacıyla yapılan onarım, diski yalnızca verileri kopyalayacak kadar çalışır hâle getirmeyi hedefler. Mekanik arıza yaşamış bir diskin yeniden günlük kullanıma alınmasını önermiyoruz.
Bursa dışındayım, diski nasıl gönderebilirim?
Diski darbeye karşı korunaklı şekilde paketleyerek kargo ile gönderebilirsiniz. Paketleme önerileri için kargo ile veri kurtarma sayfamıza bakabilirsiniz.