Masanın kenarından kayan bir harici disk, çantadan düşen bir taşınabilir sürücü ya da kabloya takılıp yere çarpan bir yedek diski… Bu, laboratuvarımıza en sık gelen senaryolardan biridir. Disk düştükten sonra ışığı yanıyor ama bilgisayar onu görmüyor, garip sesler geliyor ya da hiç tepki vermiyor olabilir. İyi haber şu: Düşen disklerin pek çoğundan veri kurtarmak mümkündür. Kötü haber ise düşmeden sonra yapılan yanlış hamlelerin bu şansı hızla azaltabilmesidir.
Önemli: Düşen bir harici disk ses yapıyorsa kabloyu hemen çıkarın ve tekrar takmayın. Diski farklı bilgisayarlarda, farklı kablolarla denemeyin.
Düşme diske neden bu kadar zarar verir?
Çoğu harici disk, içinde klasik bir 2,5 inç hard disk barındırır. Bu disklerde okuma-yazma kafaları, dakikada binlerce devir dönen plakaların çok küçük bir mesafe üzerinde çalışır. Disk çalışırken düştüğünde kafalar plakaya çarpabilir; bu da hem kafaların hem de plaka yüzeyinin hasar görmesine yol açar. Disk kapalıyken düşmüş olsa bile darbenin şiddetine göre kafalar yerinden oynayabilir, motor eksenine zarar gelebilir.
Darbe yalnızca mekanik parçaları etkilemez. Diskin USB bağlantısını sağlayan köprü kartı veya USB soketi kırılabilir, kablo bağlantısı gevşeyebilir. Bu tür arızalarda diskin içi tamamen sağlam olabilir.
Çalışırken düşmek ile kapalıyken düşmek arasındaki fark
Kapalı bir diskte kafalar plakaların dışındaki park alanında güvenli şekilde bekler. Bu yüzden kapalıyken düşen diskler genellikle daha az hasar görür. Çalışırken, özellikle de dosya kopyalanırken düşen disklerde ise kafalar tam o anda plakanın üzerindedir ve yüzeye temas etme ihtimali çok daha yüksektir. Bu bilgi, size ne kadar hızlı ve hangi yöntemle müdahale edilmesi gerektiğini anlamamıza yardımcı olur. Bize ulaştığınızda ilk soracağımız şeylerden biri budur; hatırladığınız kadarını paylaşmanız yeterli.
Belirtilere göre olası arızalar
- Tıkırtı veya tekrarlayan ses: Büyük ihtimalle okuma kafaları hasar görmüştür. Bu belirti hakkında hard disk tıkırtı sesi yazımızda ayrıntılı bilgi var.
- Hiç ses yok, disk dönmüyor: Kafalar plakaya yapışmış veya motor kilitlenmiş olabilir. Elektronik bir arıza da benzer belirti verir.
- Disk dönüyor ama bilgisayar görmüyor: USB soketi, köprü kartı ya da kafa arızası olabilir.
- Disk görünüyor ama çok yavaş, klasörler açılmıyor: Yüzeyde hasarlı bölgeler oluşmuş ya da kafalardan biri zayıflamış olabilir. Bu aşamada bile diskin yorulması hasarı büyütür.
- “Biçimlendirmeniz gerekiyor” uyarısı: Dosya sistemi okunamıyordur. Kesinlikle formatlamayın; neden olduğunu formatlanan diskten veri kurtarma yazımızda anlattık.
Disk düştükten sonra adım adım ne yapmalısınız?
- Bağlantıyı kesin. Disk takılıysa ve ses yapıyorsa, güvenli çıkarmayı beklemeden kabloyu çıkarın. Burada öncelik verinizi korumaktır.
- Diski düz ve sabit bir yüzeye bırakın. Daha fazla sarsılmaması önemlidir.
- Belirtileri hatırlayın ve not edin. Disk çalışırken mi düştü, kapalıyken mi? Ne kadar yüksekten ve hangi zemine? Düştükten sonra kaç kez denendi?
- Kutusunu açmayın. Harici kutuyu sökmek çoğu zaman plastik klipslerin kırılmasına ve diskin bir kez daha sarsılmasına neden olur.
- Uzman görüşü alın. Diski darbe emici bir malzemeye sararak elden getirebilir veya kargo ile gönderebilirsiniz.
Yapılmaması gerekenler
- Diske vurmak, sallamak veya “yerine oturtmak” için hafifçe yere bırakmak
- Diski dondurucuya koymak gibi internetteki pratik önerileri denemek
- Ses yapan diske kurtarma programıyla saatlerce tarama yaptırmak
- Diskin iç kapağını açmak; plakalar toza ve dokunuşa karşı son derece hassastır
- Aynı model başka bir diskin parçalarını takmayı denemek
Kurtarma süreci nasıl ilerler?
Bursa’daki laboratuvarımıza ulaşan düşmüş bir diskte ilk iş, sorunun nerede olduğunu anlamaktır. Bazen sorun yalnızca kırık bir USB soketi veya arızalı bir köprü kartıdır; disk doğrudan bağlandığında verilere ulaşılabilir. Bazı modellerde USB bağlantısı doğrudan diskin kartına lehimlidir ve bu durumda farklı bir yöntem gerekir.
Arıza mekanikse, gerekli onarım uygun laboratuvar ortamında yapılır ve disk çalışır hâle geldiği anda tüm içeriğin sektör sektör kopyası alınır. Hasarlı bölgeler en sona bırakılarak önce sağlam alanlar okunur; böylece zayıf kafalar ve yüzey en az şekilde yorulur. Kurtarma bu kopya üzerinden yapılır. Tüm aşamalarda yazılı teklif ve onayınız esastır. Süreç hakkında daha fazla bilgiyi harici disk veri kurtarma sayfamızda bulabilirsiniz.
Bursa dışındaysanız: güvenli gönderim
Türkiye’nin her yerinden kargo ile cihaz kabul ediyoruz. Düşmüş bir diski gönderirken onu baloncuklu naylona birkaç kat sarın, sert bir kutunun içinde boşluk kalmayacak şekilde yerleştirin ve kutuya hassas cihaz uyarısı ekleyin. Diskin yanına kısa bir not koyarak belirtileri ve öncelikli verilerinizi yazabilirsiniz. Ayrıntılı paketleme rehberi için kargo ile veri kurtarma sayfamıza göz atın.
Bir sonraki düşmeye karşı
Harici diskler doğaları gereği taşınır ve düşer. Önemli verileri yalnızca tek bir harici diskte tutmak, en yaygın veri kaybı nedenlerinden biridir. Darbeye dayanıklı kılıflar riski azaltır ama ortadan kaldırmaz. Verileriniz için ikinci bir kopya, mümkünse farklı bir konumda bulunmalıdır. Bunun için 3-2-1 yedekleme kuralı yazımız iyi bir başlangıç olur.
Sık sorulan sorular
Disk düştü ama hâlâ çalışıyor. Bir şey yapmam gerekir mi?
Düşmeden sonra çalışan bir disk, içten hasar almış olabilir. Önemli verilerinizi zaman kaybetmeden başka bir ortama kopyalayın ve diski artık tek kopya olarak kullanmayın. Kopyalama sırasında yavaşlama veya ses fark ederseniz işlemi durdurun.
Düşen SSD’li harici disklerde durum farklı mı?
SSD’lerde hareketli parça olmadığı için düşmelere karşı çok daha dayanıklıdırlar. Sorun genellikle soket, kart veya lehim bağlantılarında olur. Ayrıntılar için SSD veri kurtarma sayfamıza bakabilirsiniz.
Garantiye göndermeli miyim?
Üretici garantisi genellikle yalnızca diskin değiştirilmesini kapsar; verileriniz kurtarılmaz ve arızalı disk geri verilmeyebilir. Veriler sizin için önemliyse önce veri kurtarmayı değerlendirin.
Düşen bir diskten kurtarma ne kadar sürer?
Süre arızanın türüne göre değişir. Yalnızca USB soketi veya köprü kartı arızalı bir disk birkaç gün içinde sonuçlanabilirken, kafa değişimi gereken ve yüzeyinde hasar olan disklerde süreç daha uzun olabilir. Tahmini süreyi arıza tespitinin ardından sizinle paylaşırız.