SATA · NVMe · M.2
SSD Veri Kurtarma
SATA, NVMe ve M.2 SSD'lerde kontrolcü ve firmware arızalarına yönelik veri kurtarma. Neyin mümkün olduğunu en baştan açıkça söylüyoruz.
- Gizlilik sözleşmesi (NDA)
- Onayınız olmadan işlem yok
- Bursa’da laboratuvar
SSD’ler hareketli parçası olmadığı için hard disklere göre darbeye daha dayanıklıdır, ancak arızalandıklarında genellikle hiçbir uyarı vermeden bir anda devre dışı kalırlar. Bilgisayar açılırken disk görünmez, BIOS’ta tuhaf bir ad belirir ya da kapasite 0 GB olarak listelenir. Bu durumda verileriniz çoğu zaman NAND bellek çiplerinde durmaya devam eder; sorun, onları yöneten kontrolcünün ya da firmware’in işini yapamamasıdır.
SSD veri kurtarma, hard disk kurtarmadan oldukça farklı bir alandır. Verinin çiplere nasıl dağıtıldığı her kontrolcü ailesinde değişir, birçok modelde veri donanımsal olarak şifrelenir ve TRIM gibi özellikler silinen veriyi kısa sürede geri dönüşsüz hâle getirebilir. BAMER Bursa olarak bu sınırları baştan dürüstçe paylaşıyor, ön inceleme sonucunda gerçekçi bir değerlendirme sunuyoruz.
SSD arızasının belirtileri
- SSD, BIOS/UEFI’de veya Disk Yönetimi’nde hiç görünmüyor.
- Kapasite 0 GB, 2 MB, 8 MB gibi gerçek dışı bir değerle görünüyor.
- Model adı yerine SATAFIRM S11 ya da kontrolcü adına benzeyen anlamsız bir isim çıkıyor.
- Disk yalnızca okunabilir (salt okunur) moda geçmiş, dosya yazılamıyor.
- Bilgisayar açılışta takılıyor, “boot device not found” uyarısı veriyor.
- Ani elektrik kesintisinden ya da güncelleme yarıda kaldıktan sonra disk tanınmıyor.
- NVMe disk aşırı ısınıyor, bağlantı kopuyor ya da sistem sık sık donuyor.
SSD’lerde sık görülen arıza nedenleri
Kontrolcü ve firmware arızası
Kontrolcü, SSD’nin beynidir: hangi verinin hangi çipte, hangi blokta durduğunu bir eşleme tablosu (çeviri katmanı) üzerinden takip eder. Ani güç kaybı, yıpranmış bellek hücreleri ya da firmware hatası bu tablonun bozulmasına yol açarsa disk kendini “güvenli moda” alır ve SATAFIRM, 0 GB gibi belirtiler ortaya çıkar. Bu tür vakalarda çiplerdeki veri çoğu zaman sağlamdır ve eşleme tablosunun yeniden oluşturulmasıyla erişim sağlanabilir.
Elektriksel hasar
Voltaj dalgalanması, hatalı adaptör ya da anakart kaynaklı kısa devre, SSD üzerindeki güç bileşenlerine veya kontrolcünün kendisine zarar verebilir. Güç devresindeki hasar onarılabilirken kontrolcünün tamamen yanması çok daha zor bir tablodur.
NAND yıpranması
Bellek hücrelerinin sınırlı sayıda yazma ömrü vardır. Ömrünü dolduran SSD’ler önce yavaşlar, ardından çoğunlukla salt okunur moda geçer. Bu aşamada disk hâlâ okunabiliyorsa verileri hemen başka bir ortama kopyalamak en doğrusudur.
TRIM ve silinen dosyalar
Bu konuda açık olmak istiyoruz: Windows, macOS ve Linux, SSD’lerde varsayılan olarak TRIM komutunu kullanır. Bir dosyayı sildiğinizde ya da diski hızlı biçimlendirdiğinizde işletim sistemi SSD’ye bu blokların artık kullanılmadığını bildirir; kontrolcü de arka plandaki temizleme (garbage collection) sırasında bu blokları kısa sürede boşaltır. Bu gerçekleştikten sonra silinen verinin geri getirilmesi çoğu zaman mümkün değildir. Harici kutuda kullanılan, TRIM desteği olmayan bağlantılar ya da çok kısa süre içinde kapatılan diskler gibi istisnalar olabilir, ancak bunu ön inceleme olmadan söylemek doğru olmaz. Konunun ayrıntıları için: SSD’den veri kurtarmak neden daha zor?
Donanımsal şifreleme
Birçok güncel SSD, veriyi çiplere yazmadan önce kontrolcü içinde şifreler. Bu nedenle çipleri söküp doğrudan okumak (chip-off) çoğu modelde anlamlı bir sonuç vermez; veriye ancak kontrolcü çalışır hâle getirilerek erişilebilir. Kartın üzerine lehimli SSD kullanan bazı dizüstü bilgisayarlar ve Mac modellerinde şifreleme anahtarı anakarttaki güvenlik yongasına bağlıdır; bu cihazlar için Mac veri kurtarma sayfamıza bakabilirsiniz. BitLocker ya da FileVault gibi yazılımsal şifreleme varsa kurtarma anahtarınızı ya da parolanızı hazır bulundurmanız gerekir.
SSD’de dosya sildiyseniz ya da disk tanınmıyorsa: Silme ya da biçimlendirme sonrası bilgisayarı kullanmayı bırakın ve mümkünse kapatın; SSD açık kaldıkça TRIM ve arka plan temizliği verinin üzerinden geçebilir. Tanınmayan bir SSD’yi defalarca takıp çıkarmayın, firmware güncellemesi ya da üretici aracıyla “sıfırlama” yapmayın; bu işlemler eşleme tablosunu kalıcı olarak silebilir. Disk tanınıyorsa kurtarma programı yüklemek için aynı SSD’yi kullanmayın. Varsa BitLocker kurtarma anahtarınızı bulun ve cihazla birlikte iletin.
SSD’den veriyi nasıl kurtarıyoruz?
SATA (2,5″ ve M.2 SATA), NVMe (M.2 ve diğer form faktörleri) ve mSATA SSD’lerde izlediğimiz yol, arızanın türüne göre şekillenir:
- Tanımlama: SSD’nin arayüzü, kontrolcü ailesi ve şifreleme durumu belirlenir. Bu bilgi, kurtarmanın mümkün olup olmadığını büyük ölçüde belirler.
- Elektriksel kontrol: Güç devresinde hasar varsa, diskin güvenli şekilde çalışabileceği hâle getirilmesi için gerekli müdahale yapılır.
- Kontrolcüye erişim: Firmware kaynaklı kilitlenmelerde, kontrolcü üzerinde kalıcı değişiklik yapmadan veriye ulaşmayı sağlayan yöntemler uygulanır ve çeviri katmanı yeniden kurulmaya çalışılır.
- İmaj alma: Erişim sağlandığında SSD’nin tam kopyası alınır; dosya sistemi analizi ve klasör yapısının çıkarılması bu kopya üzerinde yapılır.
- Kontrol ve teslim: Öncelikli dosyalarınız açılarak doğrulanır ve yeni bir ortamda teslim edilir.
Bazı kontrolcü modellerinde bugün için bilinen bir kurtarma yöntemi bulunmayabilir. Böyle bir durumda bunu ön inceleme sonrasında açıkça söyler, sizi gereksiz masrafa sokmayız. Genel yaklaşımımızı laboratuvar ve çalışma yöntemimiz sayfasında anlattık.
Süreç ve süre
Elektriksel onarımla açılabilen ya da salt okunur moda geçmiş SSD’lerde kurtarma çoğu zaman birkaç gün içinde tamamlanabilir. Firmware kaynaklı vakalar, kontrolcü ailesine ve çeviri katmanının durumuna bağlı olarak daha uzun sürebilir; özellikle yeni ve az bilinen modellerde süre önceden kesin olarak söylenemez. Ön incelemenin ardından tahmini süreyi ve yazılı fiyat teklifini size iletiriz. Onay vermeden hiçbir kurtarma işlemi yapılmaz; fiyatı belirleyen etkenler için veri kurtarma fiyatları neye göre belirlenir? yazımızı okuyabilirsiniz.
- 1
Cihazı ulaştırın
Laboratuvarımıza elden getirin veya kargoyla gönderin.
- 2
Arıza tespiti
Cihazınız incelenir, arızanın türü ve kurtarma ihtimali belirlenir.
- 3
Teklif ve onay
Size net bir fiyat teklifi sunulur; onayınız olmadan işlem yapılmaz.
- 4
Kurtarma
Mümkün olduğunda önce birebir kopya alınır, işlemler kopya üzerinde yapılır.
- 5
Teslim ve imha
Verileriniz teslim edilir, laboratuvardaki kopyalar güvenli şekilde silinir.
SSD veri kurtarma hakkında sık sorulanlar
SSD’den silinen dosyalar geri getirilebilir mi?
TRIM etkin bir sistemde silinen dosyalar çoğu zaman kısa süre içinde kalıcı olarak temizlenir ve bu durumda kurtarma genellikle mümkün olmaz. Harici kutu kullanımı gibi TRIM’in çalışmadığı bazı senaryolarda şans olabilir. Hızlı davranıp bilgisayarı kapatmanız, var olan küçük ihtimali korur.
SSD’m SATAFIRM S11 olarak görünüyor, verilerim gitti mi?
Hayır, bu belirti genellikle kontrolcünün firmware kaynaklı güvenli moda girdiğini gösterir; veriler çoğu durumda çiplerde durur. Ancak internette önerilen firmware yükleme yöntemleri diski çalıştırsa bile içindeki veriyi silebilir. Veriler sizin için önemliyse bu yöntemleri denemeyin.
NVMe ve SATA SSD arasında kurtarma açısından fark var mı?
İkisi de aynı M.2 yuvasında görülebilir ama farklı arayüzler kullanır. NVMe diskler daha yeni kontrolcülere sahiptir ve çoğunda donanımsal şifreleme bulunur; bu da bazı modellerde kurtarmayı zorlaştırır. Hangi yöntemin uygulanacağı tamamen kontrolcü ailesine bağlıdır.
Laptopumdaki SSD anakarta lehimli, yine de kurtarma yapılabilir mi?
Lehimli depolamada çipler genellikle anakartın güvenlik yongasıyla eşleştirilmiş ve şifrelidir. Bu cihazlarda veriye çoğunlukla anakartın çalışır hâle getirilmesiyle ulaşılabilir. Durum modele göre çok değiştiği için ön inceleme şarttır; ayrıntılar için laptop ve masaüstü veri kurtarma sayfamıza göz atabilirsiniz.
SSD salt okunur moda geçti, ne yapmalıyım?
Disk hâlâ okunabiliyorsa en önemli dosyalarınızı hemen başka bir diske kopyalayın ve SSD’ye yazma yapmaya çalışmayın. Kopyalama sırasında hata alıyorsanız ya da disk kayboluyorsa işlemi durdurup bize ulaşın.
İlgili hizmetler
- Hard disk (HDD) veri kurtarma: mekanik disklerde kafa, motor ve kart arızaları
- USB bellek ve hafıza kartı veri kurtarma: flash tabanlı taşınabilir ortamlar
- Silinen ve formatlanan dosya kurtarma: mantıksal veri kayıpları