Mantıksal Veri Kurtarma
Silinen ve Formatlanan Dosya Kurtarma
Yanlışlıkla silinen, geri dönüşüm kutusundan boşaltılan veya biçimlendirilen dosyalarınız için en önemli kural: o diske hiçbir şey yazmayın.
- Gizlilik sözleşmesi (NDA)
- Onayınız olmadan işlem yok
- Bursa’da laboratuvar
Bir klasörü yanlışlıkla silmek, Shift+Delete’e bir an dikkatsizce basmak ya da yanlış diski biçimlendirmek herkesin başına gelebilir. Bu tür kayıplar fiziksel arızalardan farklıdır: disk sağlamdır, yalnızca dosya sistemi o dosyaları artık “yok” kabul eder. Doğru ilk adımlar atılırsa, özellikle klasik hard disklerde ve hafıza kartlarında verinin önemli bir bölümünü geri getirme şansı çoğu zaman yüksektir. Yanlış adımlar ise bu şansı dakikalar içinde ortadan kaldırabilir.
Silinen bir dosyaya aslında ne olur?
Windows’un kullandığı NTFS gibi dosya sistemlerinde bir dosyayı sildiğinizde, verinin kendisi genellikle hemen ortadan kalkmaz. Dosya sistemi yalnızca o dosyanın kaydını “kullanılmıyor” olarak işaretler ve diskte kapladığı alanı boş kabul eder. Veri, o alana yeni bir şey yazılana kadar fiziksel olarak orada durur. Geri dönüşüm kutusunu boşaltmak veya Shift+Delete ile silmek de aynı sonucu doğurur. Kurtarmanın temeli budur; riskin kaynağı da budur: işletim sistemi bu “boş” alanı ilk fırsatta yeni dosyalar için kullanabilir.
Hangi durumlar bu hizmetin kapsamına girer?
- Dosya veya klasörler silindi, geri dönüşüm kutusu boşaltıldı.
- Disk, USB bellek veya kart yanlışlıkla biçimlendirildi.
- Windows kurulumu sırasında yanlış bölüm silindi veya disk yeniden bölümlendirildi.
- Disk birdenbire RAW görünüyor ya da bölüm “ayrılmamış alan” olarak çıkıyor.
- Senkronizasyon veya yedekleme programı dosyaları silip boş klasörlerle değiştirdi.
Hızlı biçimlendirme ve tam biçimlendirme farkı
Hızlı biçimlendirme, diske yeni ve boş bir dosya sistemi yapısı yazar. Eski dosyaların verileri büyük ölçüde yerinde kalır; ancak yeni yapı, eski dosya kayıtlarının bir kısmının üzerine yazılabilir. Bu yüzden hızlı biçimlendirilmiş bir diskten dosyalar çoğu zaman kurtarılabilir, fakat bazı dosyaların adları ve klasör yerleri kaybolabilir.
Tam biçimlendirme ise Windows’un güncel sürümlerinde (Vista ve sonrası) bölümün tamamına sıfır yazar. Bu işlem tamamlandıysa, o bölümdeki eski verinin yazılımsal yöntemlerle geri getirilmesi genellikle mümkün olmaz. İşlem yarıda kesildiyse, henüz üzerine yazılmamış bölgelerden kurtarma denenebilir. Kameralarda ve diğer cihazlarda yapılan biçimlendirmenin hangi türde olduğu cihazdan cihaza değişir. Konuyu ayrıntılı olarak formatlanan diskten veri kurtarma yazımızda anlattık.
Bölüm (partition) silme
Bir bölümün silinmesi genellikle yalnızca diskin başındaki bölüm tablosundan o bölümün kaydının kaldırılması demektir. Bölümün içindeki dosya sistemi ve veriler çoğu zaman bozulmadan durur. Ancak silinen alanda yeni bir bölüm oluşturulup biçimlendirildiyse, üstüne işletim sistemi kurulduysa durum karmaşıklaşır; yeni yazılan her veri eski verilerin bir kısmının üzerine geçer.
HDD ile SSD arasındaki kritik fark: TRIM
Klasik hard disklerde (HDD) silinen veri, üzerine yazılana kadar plakada kalır. SSD’lerde ise durum farklıdır. İşletim sistemi, bir dosya silindiğinde veya disk hızlı biçimlendirildiğinde SSD’ye TRIM komutuyla “bu alanlar artık kullanılmıyor” bilgisini gönderir. SSD’nin kontrolcüsü de arka planda bu blokları temizler. Temizlenen bloklardaki veri kalıcı olarak kaybolur ve bu süreç kullanıcının hiçbir şey yapmasına gerek kalmadan, bazen çok kısa sürede gerçekleşir.
Bu nedenle SSD’lerde silinen ve formatlanan dosyaların kurtarılma şansı genellikle HDD’lere göre çok daha düşüktür. Bazı harici kutular, eski sistemler veya TRIM’in devre dışı olduğu yapılandırmalar istisna oluşturabilir. Bilgisayarınızda SSD varsa, silme fark edilir edilmez cihazı kapatmak en akılcı adımdır. Ayrıntılar için SSD veri kurtarma sayfamıza bakabilirsiniz.
İlk yapılacaklar: Silinen veriler bilgisayarın kendi diskindeyse bilgisayarı kullanmayı bırakın ve mümkünse kapatın; tarayıcı, güncellemeler ve geçici dosyalar bile diske yazar. Harici disk, USB bellek veya kart ise hemen güvenli şekilde çıkarın. Hangi klasörlerin, hangi tarihlerde ve hangi işlemle kaybolduğunu not edin.
Yapılmaması gerekenler: Kurtarma programını, verilerin silindiği diske indirip kurmayın; kurtarılan dosyaları da aynı diske kaydetmeyin. Biçimlendirilmiş diske yeniden Windows kurmayın, yeni bölüm oluşturmayın. “Diski onar” veya CHKDSK gibi araçları çalıştırmayın; dosya sistemini değiştirirler. Farklı programları art arda denemek de riski artırır.
Silinen ve formatlanan dosyaları nasıl kurtarıyoruz?
- Kopya alma: Diske yazma engelli bir bağlantı kurulur ve mümkün olan durumlarda tam bir sektör sektör kopyası alınır. Bundan sonraki tüm işlemler bu kopya üzerinde yapılır; orijinal ortam değiştirilmez.
- Dosya sistemi analizi: Silinmiş dosya kayıtları, eski bölüm yapıları ve dosya sistemi kalıntıları incelenir. Bu aşamada dosyalar çoğu zaman özgün adları ve klasör yapısıyla bulunabilir.
- İmza tabanlı tarama: Kayıtları kaybolmuş dosyalar, içeriklerindeki tanımlayıcı yapılar (dosya imzaları) aranarak bulunur. Bu yöntemle bulunan dosyaların adları ve klasörleri genellikle geri gelmez; parçalı dosyalarda ek inceleme gerekir.
- Doğrulama: Öncelikli dosyalarınız açılarak kontrol edilir; bozuk veya kısmen üzerine yazılmış dosyalar ayrıca raporlanır.
Disk yavaşlıyorsa, ses yapıyorsa veya okuma hataları veriyorsa sorun yalnızca mantıksal değildir; bu durumda önce hard disk veri kurtarma sürecindeki donanım değerlendirmesi devreye girer.
Süreç ve süre
Ön inceleme sonrasında, kaybın türünü ve ortamın durumunu değerlendirerek size yazılı bir teklif sunarız; onayınız olmadan işleme başlamayız. Sağlam bir diskte yakın zamanda yapılmış bir silme işleminde süreç genellikle birkaç gün içinde tamamlanabilir. Yüksek kapasiteli diskler, defalarca biçimlendirilmiş ortamlar veya üzerine yeni sistem kurulmuş diskler daha uzun analiz gerektirebilir. Bursa’daki laboratuvarımıza cihazınızı elden ulaştırabilir ya da kargo ile gönderebilirsiniz.
- 1
Cihazı ulaştırın
Laboratuvarımıza elden getirin veya kargoyla gönderin.
- 2
Arıza tespiti
Cihazınız incelenir, arızanın türü ve kurtarma ihtimali belirlenir.
- 3
Teklif ve onay
Size net bir fiyat teklifi sunulur; onayınız olmadan işlem yapılmaz.
- 4
Kurtarma
Mümkün olduğunda önce birebir kopya alınır, işlemler kopya üzerinde yapılır.
- 5
Teslim ve imha
Verileriniz teslim edilir, laboratuvardaki kopyalar güvenli şekilde silinir.
Sık sorulan sorular
Geri dönüşüm kutusunu boşalttım, dosyalarım tamamen gitti mi?
Hard diskte genellikle hayır; veriler üzerine yazılana kadar diskte kalır. SSD’de ise TRIM nedeniyle kurtarma şansı belirgin şekilde düşüktür. Her iki durumda da bilgisayarı kullanmayı bırakmak en önemli adımdır.
Ücretsiz kurtarma programlarını denemeli miyim?
Sağlam bir harici diskte, programı başka bir diske kurup sonuçları başka bir diske kaydederek denemek mümkündür. Ancak yanlış ayarlar, aynı diske yazma veya fiziksel sorunlu diskte uzun taramalar telafisi zor sonuçlar doğurabilir. Riskleri ücretsiz veri kurtarma programları zarar verir mi? yazımızda anlattık. Veriler önemliyse denemeden önce bize danışın.
Diskime yanlışlıkla Windows kurdum, eski dosyalar kurtarılabilir mi?
Kurulumun yazdığı alanlardaki eski veriler kaybolur, ancak diskin geri kalanında eski dosyalar bulunabilir. Kurulumdan sonra bilgisayar ne kadar az kullanıldıysa şans o kadar yüksektir.
Kurtarılan dosyaların adları neden bazen farklı çıkıyor?
Dosya kayıtları silinmiş veya üzerine yazılmışsa, veri içerik imzasından bulunur. Bu durumda dosyanın kendisi kurtarılır ama özgün adı ve klasörü bilinemez; dosyalar türlerine göre gruplanarak teslim edilir.
Hafıza kartını kamerada biçimlendirdim, ne yapmalıyım?
Kartı hemen kameradan çıkarın ve yeni çekim yapmayın. Kartlara özel süreci USB bellek ve hafıza kartı veri kurtarma sayfamızda bulabilirsiniz.
Bir daha yaşamamak için
Silinen dosya kurtarma her zaman mümkün olmayabilir; en güvenilir koruma düzenli ve farklı ortamlarda tutulan yedeklerdir. İşletmeler için hazırladığımız 3-2-1 yedekleme rehberi bireysel kullanıcılar için de uygulanabilir bir başlangıç noktasıdır.