Disk İmha · SSD Silme · KVKK
Güvenli Veri İmha
Elden çıkaracağınız disklerdeki veriler, formatlandıkları için yok olmuş sayılmaz. Verilerinizi cihaz türüne uygun yöntemle geri getirilemeyecek şekilde imha ediyor, süreci belgeliyoruz.
- Gizlilik sözleşmesi (NDA)
- Onayınız olmadan işlem yok
- Bursa’da laboratuvar
Veri kurtarma işiyle uğraşan biri olarak bunu sıkça görüyoruz: “Formatlamıştık” denilerek elden çıkarılan, satılan veya hurdaya verilen disklerden müşteri listeleri, muhasebe kayıtları, kişisel fotoğraflar ve kimlik bilgileri geri getirilebiliyor. Bir verinin nasıl kurtarıldığını iyi bilmek, onun nasıl kalıcı olarak yok edileceğini de bilmek demektir. BAMER Bursa olarak 2015’ten bu yana veri kurtarma ve adli bilişim alanında edindiğimiz deneyimi, verilerin geri dönüşsüz biçimde imha edilmesi için de kullanıyoruz.
Güvenli veri imha, yalnızca büyük kurumların değil; bilgisayarlarını yenileyen KOBİ’lerin, hasta veya müvekkil bilgisi tutan muayenehane ve hukuk bürolarının, kiralık cihazlarını iade eden firmaların ve eski telefonunu satacak bireylerin de ihtiyaç duyabileceği bir hizmettir.
Hangi Durumlarda Güvenli Veri İmha Gerekir?
- Şirket bilgisayarları, sunucular veya NAS cihazları yenileniyor, eskileri satılacak ya da bağışlanacak
- Kiralık veya filo bilgisayarlar, yazıcılar ve fotokopi makineleri tedarikçiye iade edilecek
- Arızalı diskler garanti değişimine gönderilecek ya da hurdaya ayrılacak
- Kişisel verilerin saklama süresi doldu ve KVKK kapsamında yok edilmesi gerekiyor
- Bir çalışanın ayrılması veya proje bitimi sonrasında hassas verilerin bulunduğu cihazlar temizlenecek
- Bireysel olarak eski bilgisayarınızı, telefonunuzu veya harici diskinizi satmak istiyorsunuz
Format Neden Yetmez?
Bir dosyayı sildiğinizde veya diski hızlı biçimlendirdiğinizde, işletim sistemi çoğu zaman yalnızca dosyaların nerede durduğunu gösteren kayıtları (dosya tablosunu) değiştirir. Verinin kendisi, üzerine yeni bir şey yazılana kadar diskte kalır. Veri kurtarma yazılımları ve laboratuvar yöntemleri tam olarak bu kalıntılardan yararlanır. Bu yüzden “çöp kutusunu boşalttım” veya “formatladım” demek, verinin yok edildiği anlamına gelmez.
Yazılımsal silme: üzerine yazma
Mekanik hard disklerde (HDD) kalıcı silmenin temel yolu, diskin tüm alanının sıfırlar, birler veya rastgele verilerle üzerine yazılmasıdır. Geçmişte kurumsal politikalarda çok geçişli (birden fazla tur) üzerine yazma standartları yaygın biçimde uygulanmıştır. Güncel kılavuzlar, örneğin ABD Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü’nün NIST SP 800-88 belgesi, modern disklerde tam ve doğrulanmış tek bir geçişin çoğu durumda yeterli olduğunu kabul eder; yine de kurumunuzun politikası çok geçişli silme gerektiriyorsa bu yöntem uygulanabilir. Önemli olan, diskin tüm alanının (yeniden atanmış sektörler ve gizli alanlar dahil) kapsanması ve işlemin sonunda doğrulama yapılmasıdır.
SSD’lerde durum farklıdır
SSD’ler, hücrelerin eşit yıpranması için verileri sürekli farklı fiziksel konumlara yazar (aşınma dengeleme) ve kullanıcıya görünmeyen yedek alanlar barındırır. Bu nedenle dosya düzeyinde veya klasik yöntemlerle üzerine yazma, eski verinin tüm kopyalarına ulaşmayı garanti etmez. SSD’lerde doğru yaklaşım, sürücünün kendi donanımında yerleşik olan ATA Secure Erase veya NVMe Sanitize/Format komutlarını kullanmaktır. Kendi kendini şifreleyen sürücülerde (SED) şifreleme anahtarının yok edilmesiyle yapılan kriptografik silme, saniyeler içinde tüm veriyi okunamaz hâle getirir. Bu komutların üretici yazılımında doğru uygulanıp uygulanmadığı da göz önünde bulundurulmalıdır.
Fiziksel imha
Diskin yeniden kullanılmayacağı, arızalı olduğu için yazılımsal silmenin yapılamadığı veya en yüksek güvenlik düzeyinin istendiği durumlarda fiziksel imha tercih edilir. Mekanik disklerde manyetik plakaların, SSD, USB bellek ve hafıza kartlarında ise bellek çiplerinin geri getirilemeyecek şekilde parçalanması hedeflenir. Diske birkaç delik açmak veya çekiçle vurmak, plakaların ya da çiplerin bir kısmını sağlam bırakabileceği için güvenli bir yöntem sayılmaz. Manyetik alanla silme (degauss) yalnızca manyetik ortamlarda etkilidir; SSD ve flash belleklerde işe yaramaz.
İmha öncesi kontrol listesi: İmha edilecek cihazlarda ihtiyaç duyacağınız bir veri kalmadığından emin olun; gerekiyorsa önce yedek alın ve yedeğin açıldığını doğrulayın. Cihazların marka, model ve seri numaralarını içeren bir envanter listesi hazırlayın. Kişisel veri içeren cihazlar için saklama sürelerini ve yasal saklama yükümlülüklerini kontrol edin; dava veya denetim süreci devam eden verileri imha etmeyin. Cihazın yeniden kullanılıp kullanılmayacağına karar verin, çünkü bu seçim yazılımsal silme ile fiziksel imha arasındaki tercihi belirler. Bulut hesapları, lisanslar ve şifreleme anahtarları gibi cihaza bağlı unsurları kapatın veya devredin.
Nasıl Çalışıyoruz?
- İhtiyaç analizi: Cihazların türü, adedi, içerdikleri verilerin hassasiyeti ve yeniden kullanılıp kullanılmayacakları sizinle birlikte değerlendirilir.
- Yöntem seçimi ve teklif: Her cihaz için uygun yöntem (yazılımsal silme, donanım tabanlı silme veya fiziksel imha) belirlenir ve yazılı teklif sunulur.
- Kabul ve envanter: Cihazlar teslim alınırken seri numaralarıyla kayıt altına alınır.
- İmha ve doğrulama: İşlem uygulanır; yazılımsal silmelerde diskin okunarak verinin kalmadığı kontrol edilir.
- Belgelendirme: Hangi cihazın, hangi tarihte, hangi yöntemle imha edildiğini gösteren imha tutanağı düzenlenerek size teslim edilir.
İmha Tutanağı ve KVKK Yükümlülükleri
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, işlenmesini gerektiren sebepler ortadan kalkan kişisel verilerin veri sorumlusu tarafından resen veya ilgili kişinin talebiyle silinmesini, yok edilmesini ya da anonim hâle getirilmesini öngörür. Bu konudaki yönetmelik de, kişisel veri saklama ve imha politikası hazırlanmasını ve yapılan silme ve yok etme işlemlerinin kayıt altına alınmasını düzenler. Genel bilgi olarak, bu kayıtların belirli bir süre saklanması beklenir. İmha tutanağı, cihazların ve verilerin nasıl ortadan kaldırıldığını sonradan gösterebilmeniz için önemli bir belgedir. Kurumunuza özgü yükümlülükleri hukuk danışmanınızla veya KVKK uyum sorumlunuzla birlikte değerlendirmenizi öneririz; ihtiyaç hâlinde KVKK danışmanlığı tarafında da destek verebiliriz.
Süreç ve Süre
Az sayıda cihazın fiziksel imhası kısa sürede tamamlanabilirken, yüksek kapasiteli disklerin tamamının üzerine yazılması disk başına saatler sürebilir. Çok sayıda cihazın bulunduğu kurumsal projelerde takvim, cihaz adedine ve seçilen yönteme göre birlikte planlanır. Kesin süre ve fiyat, ihtiyaç analizinin ardından yazılı olarak bildirilir.
Sık Sorulan Sorular
Diski formatlamak veya Windows’u sıfırlamak yeterli değil mi?
Hızlı biçimlendirme ve bazı sıfırlama seçenekleri verinin kendisini değil, yalnızca dosya tablosunu temizler. Bu durumda verilerin önemli bir kısmı kurtarma yöntemleriyle geri getirilebilir. Kalıcı silme için tüm alanın üzerine yazılması veya cihaza uygun donanımsal silme yapılması gerekir.
Diskimi yeniden kullanmak istiyorum, fiziksel imha şart mı?
Hayır. Sağlam disklerde doğrulanmış yazılımsal silme veya SSD’lerde donanım tabanlı silme, diskin yeniden kullanılmasına izin verir. Fiziksel imha, cihazın tekrar kullanılmayacağı veya arızalı olduğu durumlar içindir.
Arızalı ve hiç çalışmayan bir diski nasıl imha edersiniz?
Çalışmayan bir diskte üzerine yazma yapılamaz. Bu tür disklerde verinin tutulduğu plakalar veya bellek çipleri fiziksel olarak geri getirilemeyecek şekilde parçalanmalıdır.
İmha sonrası bir belge alabilir miyim?
Evet. Cihazların seri numaralarını, imha tarihini ve uygulanan yöntemi içeren bir imha tutanağı düzenlenir. Bu belge iç denetimlerinizde ve KVKK kapsamındaki kayıtlarınızda kullanılabilir.
Telefon ve tabletlerdeki veriler nasıl güvenle silinir?
Güncel akıllı telefonlar varsayılan olarak şifreleme kullandığından, fabrika ayarlarına sıfırlama şifreleme anahtarlarını silerek veriyi okunamaz hâle getirir. Yine de sıfırlama öncesinde hesapların çıkarılması ve cihaza takılı hafıza kartlarının ayrıca ele alınması gerekir. Emin değilseniz bize danışın.
İlgili Sayfalar
Silinen verilerin neden geri getirilebildiğini merak ediyorsanız silinen dosyalar geri getirilebilir mi? yazımıza göz atın. Kurumsal cihaz yenileme projeleri için kurumsal çözümler, verilerinizi nasıl koruduğumuzu öğrenmek için gizlilik ve veri güvenliği sayfamızı inceleyebilirsiniz. İmha öncesinde arızalı bir diskten veri almanız gerekiyorsa hard disk veri kurtarma hizmetimizden yararlanabilirsiniz.